Kolanowice Wieś aktywnych mieszkańców

Spotkanie Lokalnej Wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich z Opola w naszym Kościele

W niedzielne popołudnie 9 sierpnia 2009 roku w Kolanowicach odbyła się Msza Św. w ramach wyjazdowego spotkania Lokalnej Wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich z Opola
W niedzielne popołudnie 9 sierpnia 2009 roku w Kolanowicach odbyła się Msza Św. w ramach wyjazdowego spotkania Lokalnej Wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich z Opola. Opolska Wspólnota Franciszkańskiego Zakonu Świeckich została założona w 1945 r. po przejęciu od Ewangelików kościoła i klasztoru przez Zakon Braci Mniejszych Prowincji Wniebowzięcia NMP w Polsce z siedzibą Prowincjała w Katowicach-Panewnikach. Wspólnotę tworzy ponad 80 sióstr i braci różnego wieku, stanu, wykształcenia i zawodu. Spotkania wspólnoty odbywają się w każdą drugą niedziele miesiąca. Opolska wspólnota należy do Regionu Opole-Gliwice.

Okazją do spotkania Wspólnoty było obchodzone w 2009 roku 800-lecie franciszkanów oraz zbliżająca się rocznicą 200-lecia zakupu i poświęcenia kościółka Św. Barbary w Kolanowicach, którego historia wiąże się z Zakonem Franciszkańskim z Opola

Bowiem w 1454 r. odwiedził Opole słynny kaznodzieja św. Jan Kapistran - czołowy przedstawiciel nowej franciszkańskiej formacji zakonnej, tzw. obserwantów, charakteryzującej się ścisłym przestrzeganiem pierwotnej reguły św. Franciszka z Asyżu (formacja ta jest w Polsce znana lepiej pod nazwą bernardynów). Pod jego wpływem książę opolsko-niemodliński Bernard postanowił ufundować w Opolu nowy klasztor franciszkanów obserwantów jako drugi klasztor franciszkański na terenie miasta (obok istniejącego już od połowy XIII w. klasztoru tzw. franciszkanów konwentualnych). Do pełnej realizacji tego zamysłu doszło jednak dopiero w 1473 r. za sprawą księcia opolskiego Mikołaja I i jego żony Magdaleny oraz przy energicznym poparciu biskupa wrocławskiego Rudolfa von Rüdesheima. Nowy klasztor został zbudowany poza murami miejskimi, niedaleko ówczesnej Bramy Bytomskiej, przy drodze do Krakowa. Przy klasztorze powstał niewielki kościół zakonny pw. św. Barbary. W ten sposób Opole stało się jednym z kilku miast na Śląsku, w którym istniały obok siebie dwa odrębne klasztory franciszkańskie. Podobnie było m.in. w Nysie i Legnicy. Sytuacja taka nie odpowiadała jednak kolejnym królom czeskim z rodu Jagiellonów, Władysławowi i Ludwikowi, którzy dążyli do połączenia klasztorów franciszkańskich w poszczególnych miastach. W wyniku wywieranych w tym duchu nacisków papież Leon X wydał w 1516 r. breve nakazujące zburzenie klasztorów obserwanckich w Opolu, Nysie i Legnicy oraz przekazanie obserwantom klasztorów konwentualnych w miastach. Nakaz ten został wykonany ostatecznie tylko w Opolu, za sprawą księcia Jana Dobrego, który zadbał o przeniesienie obserwantów do klasztoru w mieście. W czasach reformacji, gdy opolskie klasztory opustoszały, kościół św. Barbary znacznie podupadł, w związku z czym już w 1563 r. planowano jego odbudowę (skończyło się jednak na dobrych chęciach). Do ostatecznego zniszczenia świątyni przyczyniły się działania militarne w okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W 1644 r. istniały już tylko pozostałe z kościoła ruiny. W 1676 lub 1679 r. na miejscu starej świątyni średniowiecznej zbudowano nowy kościół o konstrukcji drewnianej. Kościół św. Barbary był jednym z dwóch drewnianych kościołów na terenie Opola, obok kościoła szpitalnego pw. Świętego Krzyża, jaki stał na Przedmieściu Odrzańskim, w rejonie dzisiejszego pl. Piłsudskiego (w miejscu tym stoi obecnie narożna kamienica z dużym krucyfiksem kamiennym). Zrujnowany kościółek św. Krzyża został rozebrany na początku lat dwudziestych XIX w. Podobny los mógł łatwo stać się udziałem również kościoła św. Barbary, gdy w 1810 r. władze pruskie wydały dekret znoszący zgromadzenia zakonne, czego konsekwencją była m.in. likwidacja opolskiego klasztoru franciszkanów. Klasztor i kościoły zakonne zostały przejęte przez państwo pruskie. Rządowa Komisja Likwidacyjna uznała, że kościół św. Barbary "nie nadaje się już do niczego". Od razu też znalazł się nabywca zainteresowany kupnem starych, ale dobrych belek z przeznaczonego do rozbiórki kościoła. Na szczęście mieszkańcy podopolskich wiosek w dorzeczu Małej Panwi mający daleko do kościoła parafialnego w Kotorzu Wielkim zaczęli zabiegać o przekazanie im drewnianego kościoła pozakonnego. Nie obeszło się jednak przy tym bez wzajemnych sporów o nową lokalizację świątyni, co opóźniło podjęcie ostatecznej decyzji. Czas płynął, a kościół niszczał. Sprzedano już nawet kryjące go gonty, a niejedna belka przepadła bez śladu. W końcu po długich sporach i wahaniach doszło do zawarcia ugody, na mocy której jesienią 1811 r. kościół został rozebrany i przewieziony do Kolanowic, gdzie latem następnego roku ponownie go ustawiono. 19 grudnia 1812 r. dokonano uroczystego poświęcenia kościoła w nowym miejscu, w którym pozostaje do dzisiaj.

 

Krótka historia franciszkanów w Opolu

Pierwsi franciszkanie przybyli na ziemie polskie już w latach 30-tych XIII wieku, zakładając pierwsze klasztory we Wrocławiu (1236) i Krakowie (1237). Opole było trzecim miastem, w którym franciszkanie założyli klasztor. Było to przed rokiem 1241, najprawdopodobniej w roku 1238. Jednak fundacja ta została zniszczona podczas najazdu tatarskiego. Z inicjatywy książąt opolskich klasztor fundowano po raz drugi, w roku 1248. Warto wspomnieć, że już pod koniec XIII wieku na ziemiach śląskich istniało 20 klasztorów franciszkańskich, fundowanych przez miejscowych książąt, którzy najczęściej kościoły franciszkańskie obierali na swoje rodowe nekropolie. W połowie XIII wieku rozpoczęto w Opolu budowę murowanego klasztoru i kościoła franciszkańskiego, jednak budowle te zniszczył pożar w roku 1307. Dwa lata później podjęto dzieło odbudowy tych obiektów. Konstrukcja dzisiejszego kościoła zachowała wiele elementów z tej gotyckiej budowli, mimo licznych przekształceń spowodowanych zniszczeniami wojny 30-letniej, pożarami (1615, 1682, 1739), sekularyzacją klasztoru (1810) oraz bombardowaniami w czasie II wojny światowej. W roku 1516 roku, na mocy bulli papieża Leona X, książę Jan Dobry usunął z klasztoru franciszkanów (zwanych konwentualnymi lub minorytami), a na ich miejsce sprowadził zreformowaną gałąź tego zakonu, zwaną na świecie obserwantami, a w Polsce - bernardynami, którzy od roku 1473 mieszkali na przedmieściu Opola – ich kościołem był obecnie stojący w Kolanowicach kościół Św. Barbary. 60 lat później, w roku 1566, w wyniku wzrastającej fali protestantyzmu, bernardyni zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru franciszkanów, a nawet miasta. Pozostawione zabudowania zostały zdewastowane. W roku 1605 ponownie objęli je gospodarze, czyli franciszkanie. Dziesięć lat później obiekty te strawił pożar, a dalsze zniszczenia były skutkami wojny 30-letniej, w czasie której grabiły wojska protestanckie - saskie i szwedzkie. Kolejny raz kościół i klasztor odbudowano w roku 1646. W czasach potopu szwedzkiego (1655-1656) na Śląsku chronił się król Jan Kazimierz, a w klasztorze opolskim urzędowała jego kancelaria. W refektarzu klasztornym 30 listopada 1655 roku ogłoszony został uniwersał królewski do narodu polskiego, wzywający do powstania przeciwko Szwedom. Pożary z roku 1682 i 1739 kolejny raz spowodowały duże zniszczenia obiektów franciszkańskich. W trakcie ich odbudowy wprowadzono do architektury elementy manieryzmu i baroku, zachowując jednak jej pierwotny, gotycki kształt. W połowie XVIII wieku ziemia śląska znalazła się pod panowaniem pruskim. W 1810 roku król pruski wydał dekret, na mocy którego zostały skasowane dobra biskupie, kapituły oraz klasztory, z wyjątkiem zajmujących się bezpośrednio szpitalnictwem i szkolnictwem. Kasatą objęto również klasztor franciszkański, dobra zakonne kolejny raz zostały rozgrabione. W latach 1811-1813 świątynię użytkowała gmina ewangelicka, od roku 1813 w zabudowaniach klasztornych urządzono magazyny wojskowe, a kościół zamieniono na rosyjski lazaret. Po okresie wojen napoleońskich, w roku 1820 parafia ewangelicka uzyskała na własność zabudowania franciszkańskie oraz kościół, przystosowując go do wymogów kultu tego wyznania. Z roku 1899 roku pochodzi 43-metrowa wieża kościelna, charakterystyczna dla panoramy starego miasta. W czasie II wojny światowej klasztor i kościół zostały w znacznej mierze wypalone. Po zakończeniu działań wojennych kościół i klasztor zostały przekazane Zakonowi Braci Mniejszych, czyli franciszkanom z Prowincji Matki Boskiej Wniebowziętej z siedzibą w Katowicach-Panewnikach. Zakonnicy odbudowali obiekty franciszkańskie, a prace rekonstrukcyjne wewnątrz świątyni trwają do dzisiaj. Kościół franciszkański jest świadectwem zawiłej historii miasta. Znajdują się w nim zabytki sztuki oddające ducha poszczególnych epok. Najstarszą częścią budowli jest XIV-wieczne prezbiterium oraz kaplica św. Anny, zwana Piastowską, którą wzniesiono w roku 1309. Została ona ufundowana przez Piastów jako kaplica grobowa, jest perłą śląskiej architektury gotyckiej, jedynym zachowanym na Opolszczyźnie dziełem nagrobnej sztuki średniowiecznej. W tej kaplicy-mauzoleum znajdują się pomniki nagrobne książąt opolskich, XIV-wieczna polichromia oraz ołtarz-tryptyk, przedstawiający św. Annę z fundatorem klasztoru Władysławem I i Władysławem III Opolczykiem, św. Barbarę i św. Jadwigę Śląską - żonę Henryka Brodatego. W podziemiach pod kaplicą św. Anny znajduje się krypta, w której spoczywają szczątki książąt i księżnych, w tym m.in. Elżbiety, wnuczki Władysława Łokietka. Jednym ze spoczywających tam książąt jest Władysław III Opolczyk, fundator klasztoru franciszkańskiego w Sanoku (przypisywana jest mu również fundacja klasztoru na Jasnej Górze, lecz najnowsze badania historyczne obalają tę tezę). W krypcie znajduje się także cenna polichromia, z około 1320 roku, przedstawiająca scenę ukrzyżowania. Jest to najstarsze z malowideł ściennych, zachowanych na Górnym Śląsku. W samym kościele na uwagę zasługuje m.in. sklepienie, chór z barokowym prospektem organowym, wykonanym w Lipsku w drugiej połowie XVIII wieku oraz kaplice: Matki Boskiej Częstochowskiej, Najświętszego Sakramentu, Ukrzyżowania oraz kaplica św. Maksymiliana Kolbego, w której odkryto fragmenty XV-wiecznych fresków. W czasie użytkowania świątyni przez ewangelików, wbudowano wewnątrz niej obszerne empory nad bocznymi nawami, postawiono ołtarz główny w stylu neoromańskim. W krużgankach dwuskrzydłowego klasztoru zgromadzono gotycką i barokową rzeźbę sakralną oraz freski zdjęte ze ścian kaplicy św. Anny.

(informacje pochodząc ze strony internetowej Ojców Franciszkanów w Opolu oraz Gazety Wyborczej – Opole)

 

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.